Atıktan enerji üretimi




  • ENGİN DENİZ Köşe Yazıları
    • Köşe Yazısı
    • Okunma

    ENGİN DENİZ

    Atık, literatürde “ihtiyaçlarımızı karşılarken; o an için kullanılamayan, ya da kullanıldıktan sonra atılan kısmı” olarak tanımlanmaktadır. AB tarafından verilen daha genel bir tanımla “sahibinin attığı, atmak istediği veya atılması gereken madde” olarak söylenebilir. OECD tanımı ise atığı “üreticisinin; tüketim, dönüşüm veya üretim amaçları için kullanmadığı, atmak istediği ve/veya atılması gereken ve ürün olmayan madde” şeklinde ifade etmektedir.

    TÜRKİYE VE DÜNYADA ATIK MİKTARI

    Türkiye’de her yıl ortalama 26 milyon ton evsel atık üretilmektedir. Bu miktarı dikkate aldığımızda; 72 milyon nüfus, ortalama kişi başı günde 1 kg evsel atık oluşturulduğu görülmektedir. Bu kişi başı atık üretimi gelişmiş illerde daha fazla, az gelişmiş illerde daha azdır. Atık miktarı gerek nüfus artışı ve gerekse ekonomik refahın artması ile artacak ve tahminen 20 yıl içinde iki katına çıkacaktır. Yani 2030 yıllarında toplam evsel atık üretimi 50 milyon tonu aşacaktır. 26 milyon ton çöpü hayal edebilmek için Şöyle bir örnek vermek mümkündür. 1 ton evsel çöpün 1 m3 yer kapladığını düşündüğümüzde her yıl 1 m derinliğinde 4000 adet futbol sahası (65 x 100 m) kadar yer tutmaktadır, ya da Türkiye’nin şu an için en büyük binasından yaklaşık 40 adet etmektedir.

    Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2008 yılında Türkiye’de atık toplama ve taşıma hizmeti verilen belediyelerden toplanan 24,36 milyon ton atığın;

    %41,3'ü belediye çöplüğünde,

    %9,3'ü büyükşehir belediyesi çöplüğünde,

    %1,4'ü başka belediye çöplüğünde,

    %1'i açıkta yakılarak,

    %0,4'ü gömülerek,

    %0,2'si dereye ve göle dökülerek bertaraf edilmiş,

    %44,9’u düzenli depolama sahalarına,

    %1,1'i ise kompost tesislerine götürülmüştür.

    Türkiye’de 2008 yılı itibarı ile toplanan kentsel katı atık miktarı 1,15 kg/kişi, gün, 420 kg/kişi yıl olup ülke nüfusunun %82’si, belediye nüfusunun ise %99’u atık toplama hizmetinden yararlanmaktadır. Belediyelerden toplanan atığın %46’sı düzenli depolama ve kompostlaştırma gibi atık yönetimi mevzuatına uygun yöntemlerle bertaraf edilmekte olup belediye nüfusunun ~%46’sı bu tür tesislerden yararlanmakta, %54’ünün atıkları ise düzensiz (kontrolsüz) depolama ve diğer yöntemlerle uzaklaştırılmaktadır. Çevre ve Orman Bakanlığı Atık Yönetimi Eylem Planı’nda (2008‐2012), 2012 yılında belediye nüfusunun %70’inin atıklarının düzenli depolama tesislerinde bertarafı öngörülmektedir. 

    Tehlikeli atık için ise Çevre ve Orman Bakanlığı’nın verilerinde yıllık 1.120.000 ton civarında üretildiği bilgisi vardır. Bu atıklar, katı, sıvı veya gaz halinde olabilir. Atık bertarafı konusunda ortalama bir şirket tesisinin yaktığı, depoladığı miktar, çimento fabrikalarının ve diğer tesislerin bertaraf ettiği miktar, geri kazanılan ve ihraç edilen tüm miktarın toplamı ise 500.000 ton civarındadır. Kalan kısım için burada bir yorum yapmak mümkün değildir. Ancak Bakanlık kaynaklarında %8 geri kazanım, %47 bertaraf ve kalan %45 kısmı da yeniden kullanıldığı belirtilmektedir.

    Dünyada ise 2006 yılı verileri ile yılda 1,9 milyar ton evsel atık üretilmekte ve bunun 1.24 milyar tonu toplanabilmektedir. Buna ek olarak 1.67 milyar ton evsel nitelikli endüstriyel atık üretilmekte ve 1,2 milyar tonu toplanmaktadır. Yine 490 milyon ton endüstriyel tehlikeli atık üretilmekte ve bunun 300 milyon tonluk kısmı toplanabilmektedir. Evsel atıklara baktığımızda daha zengin ülkelerin daha çok atık ürettiği görülmektedir.

    Sonuç olarak; evsel ve endüstriden kaynaklanan evsel atıkların düzenli depolanması yerine, nihai bertaraf tesisleri devreye alınmalıdır. Bu tesislerde, ekonomik ve ticari değeri olan malzemeler üretilmekte, ekonomiye katkıda bulunulmaktadır.

    1. Endüstriyel ve kişisel ihtiyaçlarımızı ister istemez gidermek durumundayız. Bu sırada bütün kaynakları verimli kullanmak ve atık hiyerarşisine uyarak mümkün olan en az atığı üretmek ve ayrıştırılmasını sağlamak gerekir.

    2. Katı atıkların toplama ve bertarafında il ölçeğinde yönetim sistemi uygulamaya konmalıdır.

    3. İlgili mevzuatlarda gerekli düzenlemeler yapılarak atık sanayi sektörünün önü açılmalıdır. Bu tür yatırımlar özel sektör desteği ile güçlendirilerek kurulmalı ve işletilmelidir. Böyle bir ortamda Belediyeleri, kentsel atıkları bertaraf edebilmek, özel sektörü de endüstriyel atıkları bertaraf edebilmek için, teşvik ve destek vermek gerekmektedir.

    4. Yenilenebilir Enerji Kaynakları teşvik kapsamında; bu atıkların bertarafı sonucu elektrik enerjisi üretmek amacı ile “Atıktan Enerji Üretimi” başlığı konulması ve destekleyici bir fiyat belirlenmesi uygun olacaktır.

    5. Enerji üretimi geri kazanımdır, yenilenebilir bir kaynaktır, teşvik edilmelidir. Bu teşvik ile bertaraf tesislerine yatırım yapılması kolaylaşacaktır. İster Belediyeler kendileri yatırımı üstlensin, ister yap-işlet modeli ile yatırımı özel firmalara yaptırsın, makul maliyet ile bertaraf işlemi sağlanacaktır. Öte yandan, bu tür tesislerin AB fonlarından kredilendirilmesi mümkün olacağından, olası karbon kredisi imkânı da açılmış olacaktır.

    6. AB ve uluslar arası finans örgütlerinin ülkemize sağlayacağı finans kaynaklarını doğru ve akılcı politikalarla, zaman kaybetmeksizin kullanmamız gerekmektedir. 2023 yılına kadar GSMH’nın

    % 0,7‘sinin çevresel yatırımlara ayrılması ile AB normlarını sağlamak mümkündür.

    7. Havamızı, suyumuzu ve toprağımızı korumak ve daha kaliteli ve temiz hale getirmek için başta kamu kurumları olmak üzere özel sektör üzerine düşen görevi kademeli olarak yerine getirmelidir. Çevresel aktiviteleri güçlü yapıya dönüştürerek ülkemizde çevre sanayi sektörünü geliştirmeliyiz.

    8. Özellikle tehlikeli atık dikkate alındığında atık kontrolü sıkılaşmalıdır. Tüm atıkların kontrollü bertarafı sağlanmalıdır.

    9. Sektör, kesinlikle açık ve şeffaf bir işbirliği yapmalıdır, bilgi paylaşmalıdır. Ortak çözüm ve imkânlar kullanılmalıdır. Çeşitli kongre, sempozyum ve organizasyonlarla bilgi kirliliği ortadan kaldırılmalı ve bilgi üretilip paylaşılmalıdır.

Diğer Köşe Yazıları (9 köşe yazısı)