Neden enerji güvenliği?




  • ENGİN DENİZ Köşe Yazıları
    • Köşe Yazısı
    • Okunma

    ENGİN DENİZ

    Günümüz dünyasında insanoğlu ve devletlerin varlıklarını sürdürebilmelerini sağlayan ilkin unsurlardan birisi de kuşkusuz enerji kaynaklarıdır. Enerji kaynaklarının bu derece hayati öneme sahip olması ise zaman içerisinde enerji güvenliği algısını da beraberinde ortaya çıkarmıştır. Enerji kaynaklarının kullanımlarının giderek belirli başlı kaynaklar üzerine yoğunlaşmış olması ise söz konusu kaynaklardan mahrum ülkelerde enerji güvenliği kaygısını daha da ön plana çıkarmaktadır.

    Enerji güvenliği kavram olarak “enerji kaynağının üretici olan ülkeden çıkartılarak uygun piyasa fiyatları çerçevesinde, güvenli istikametler üzerinden problemsiz olarak sürdürülebilir bir şekilde tüketici ülkeye transferi” olarak tanımlanabilir. Enerji güvenliği, tüketici için enerji kaynağını problemsiz bir şekilde elde etme amacı güderken diğer taraftan enerji arzı yapan için ise bu arzın sürekliliği açısından önem taşımaktadır. Tarih içerisinde kömürden petrole geçişi itibariyle enerji kaynakları üzerinden yürüyen tartışmalar hem sosyo-ekonomik hem de siyasi hayatta artış gösterdiği gibi; özellikle, 1970’li yıllarda yaşanan petrol krizleri enerji güvenliğinin ne kadar önemli olduğunu ortaya koymuştur. Soğuk Savaş sonrası güvenlik algılarının içeresine girmeyi başaran enerji güvenliği özellikle 2000’li yıllarda Rusya ve Ukrayna arasında yaşanan doğalgaz krizlerinden sonra daha farklı bir forma dönüşmüştür.

    Yaşanan krizlerde Rus doğalgazına en büyük talepte bulunan olan Avrupa ülkelerinin etkilenmesi ve Rusya’nın enerjiyi bir siyasi kart olarak kullanması, neredeyse enerjide ülke dışı kaynaklara bağımlılığı bulunan bütün ülkelerde enerji güvenliği algısının insan hayatını etkileyen farklı alanlar üzerinden de irdelenmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bugün baktığımız vakit enerji güvenliği ülkelerin siyasi, askeri, ekonomik, toplumsal ve çevresel gelişmelerini ve hayatlarını birincil olarak etkilemektedir.

    Bu bağlamda, askeri çerçeveden konuyu ele aldığımızda; enerjide dışarıya bağımlı bir ülkede askeri seferberlik veya olası savaş zamanlarında yaşanılacak bir enerji krizi, söz konusu ülkenin askeri yapısının ve savaş zamanı hareket alanının kısıtlanması anlamına gelmektedir. Askeri güvenlik anlayışı her ne kadar geleneksel güvenlik anlayışı olsa da günümüz dünyasının şartları gereği enerji güvenliği ile olan bağlantısı onu her ihtimale karşı gündemde tutmaktadır.

    Enerji güvenliğine siyasi çerçeveden konuyu ele aldığımızda, enerjide dışa bağımlı olan ülkelerin özellikle dış politika ve enerji politikalarının arasında bağlar bulunduğuna şahit olmaktayız. Bu sebepten ötürü enerjide dışarıya bağımlı ülkelerin dış politikalarında kimi zaman yeteri kadar aktif olamadıklarını görmekteyiz. Özellikle bazı enerji üreticilerinin enerjiyi bir dış politika aracı olarak kullanmaya başlamaları kimi zaman bağımlı ülkelerin ulusal egemenliklerini tehdide kadar gitmektedir.

    Ekonomik açıdan baktığımızda ise, özellikle sanayisi gelişmiş veya gelişmekte aynı zamanda da enerjideki dışa bağımlılık problemini çözememiş ülkeler büyük sıkıntılarla karşılaşma ihtimallerine sahiplerdir. Bu tarz ülkeler yaşanabilecek bölgesel veya küresel enerji krizlerinden ciddi şekilde etkilenebilecek niteliktedir. Örneğin bir yandan dış enerjiye bağımlı sanayilerinde yaşanabilecek aksamalar direkt olarak ülke ekonomisine ve ülke içi enflasyona tesir edebilir ve bu bağlamda ki devletler uluslararası enerji piyasalarını domine edemediklerinden dolayı yaşanabilecek olası fiyat hareketliliklerinden de ciddi anlamda zararlar görebilirler. Bu tarz fiyat hareketlilikleri enerji ithalatının yüksek yüzdelere sahip olduğu ülkelerde ithalat ihracat dengelerini bozarak uzun vade de etkisi kuvvetli dış ticaret açıklıklarına sebep olabilir.

    Enerji bağımlılığı sebebi ile ekonomik sıkıntılar çeken ülkelerde, yönetimlerinin değişen ekonomi politikalarından ve ekonomik sıkıntıların getirdiği ağır zam vb. ekonomik yükümlülüklerden dolayı ülke halkları arasında toplumsal hareketliliklerin gözlenmesi olası ihtimallerdendir. Bu gibi durumlar da ülke içerisinde huzursuzluklar ve insanların toplumsal olarak bölünmelerine kadar varacak sonuçlar doğurabilir. Enerji güvenliğinin bağlantı içerisinde olduğu bir diğer mesele ise çevre güvenliğidir. Özellikle enerji de dışa bağımlı olan devletlerde bu bağımlılığı azaltma adına alternatif enerji kaynağı araştırma çalışmaları yapılmaktadır. Bu noktada yenilenebilir (güneş, rüzgâr ve su) kaynakların yanı sıra nükleer enerji de ön plana çıkan alternatif kaynaklardandır. Fakat nükleer enerji santrallerinin ciddi denetimler altında inşa edilmeleri ve işletilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde yaşanılabilecek bir teknik arıza veyahut doğal afet karşısında bu santrallerde oluşabilecek zararlar, hem insanların hem de doğanın ciddi şekilde zarar görmesine sebep olacaktır. (Örn. 1986 Çernobil Faciası ve 2011 Japonya Depremi - Fukuşima Faciası)

    Sonuç olarak, baktığımızda enerji ve enerji güvenliği meseleleri gelecek yüzyıllarda devletlerin ajandalarının en üst sıralarında bulunacak konular arasındadır. Gerek bu durum gerekse de yukarıda saydığımız alanlar üzerindeki etkisi ve bu alanlarla olan bağlantısı, enerji ve enerji güvenliğini günümüz dünyasında asıl amaçlardan birisi konumuna yükseltmektedir.

Diğer Köşe Yazıları (9 köşe yazısı)